با وجود فشارها، تهدیدها و قدرتنمایی دشمنان، خدا مؤمنان را به امید و استقامت فرا میخواند و در آیه ۵۱ سوره غافر با تأکید بر اینکه «إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا» وعده یاری جبهه حق را میدهد وعدهای که نشان میدهد پیروزی نهایی از آن کسانی است که در مسیر ایمان و حق پایداری میکنند.
گروه قرآن و فعالیتهای دینی خبرگزاری فارس: آیات ۵۰ تا ۵۸ سوره غافر، ادامه گفتوگوی عبرتآموزی است که از سرنوشت فرعونیان و دشمنان حق پرده برمیدارد. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات را بیانگر چند سنت مهم الهی میداند، گمراهی و بیثمر بودن تلاش دشمنان، یاری قطعی خداوند به جبهه حق، فرصت دادن به طغیانگران برای اتمام حجت و ضرورت صبر و توکل مؤمنان در برابر توطئهها و فشارهای دشمن. این آیات در عین هشدار به مستکبران، پیام امید و اطمینان برای اهل ایمان دارند.فریاد بیپاسخ دشمنان در آتشآیات با تصویری تکاندهنده از سرنوشت کافران آغاز میشود. دوزخیان به نگهبانان جهنم میگویند که «ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْمًا مِنَ الْعَذَابِ» از پروردگارتان بخواهید یک روز از عذاب ما بکاهد. اما پاسخ میشنوند که مگر پیامبران با دلایل روشن به سراغ شما نیامدند؟ و آنان اعتراف میکنند که آمدند ولی حق را نپذیرفتند.این گفتوگو نشانه بسته شدن راه نجات پس از پایان فرصت دنیا است. کسانی که در دنیا دعوت حق را نادیده گرفتند، در آخرت دیگر راهی برای جبران ندارند. درخواست آنان برای تخفیف عذاب نیز سودی نمیبخشد زیرا نتیجه طبیعی انتخابهای خودشان است.خداوند در ادامه میفرماید که «وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ» دعای کافران جز در گمراهی نیست. این جمله تنها درباره دعای آنان در جهنم نیست بلکه بیانگر حقیقتی فراگیر است یعنی همه تلاشها، برنامهها و امیدهایی که بر پایه کفر و مخالفت با حق شکل گرفته باشد، سرانجامی جز شکست و بیحاصلی ندارد. دشمنان حق ممکن است مدتی خود را پیروز ببینند، اما حرکت آنان از اساس در مسیر گمراهی است.
وعده قطعی خدا به جبهه حقدر نقطه مقابل سرنوشت دشمنان، خداوند از یاری مؤمنان و پیامبران سخن میگوید «إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهَادُ».علامه طباطبایی تأکید میکند که این وعده، یک سنت قطعی الهی است. نصرت الهی همیشه به معنای پیروزی ظاهری و نظامی نیست گاهی با غلبه فکری، گاهی با ماندگاری راه حق و گاهی با نابودی جبهه باطل تحقق مییابد. آنچه مسلم است این است که خدا هرگز پیامبران و مؤمنان راستین را رها نمیکند.آیه همچنین از روز قیامت با تعبیر «يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهَادُ» یاد میکند روزی که شاهدان بر اعمال انسانها گواهی میدهند و حقانیت جبهه ایمان آشکار میشود. بنابراین، مؤمنان نباید پیروزی را تنها در مقیاسهای کوتاهمدت و ظاهری ارزیابی کنند زیرا سرانجام تاریخ و آخرت به سود حق رقم خورده است.فرصت دادن به دشمن، نشانه رضایت خدا نیستیکی از نکات مهم این آیات، مسئله مهلت دادن خداوند به دشمنان است. در ظاهر ممکن است مستکبران سالها قدرت داشته باشند و به جنایتهای خود ادامه دهند، اما این به معنای تأیید الهی نیست.سنت الهی بر اتمام حجت استوار است. خداوند با فرستادن پیامبران، ارائه نشانهها و باز گذاشتن راه توبه، فرصت کافی را در اختیار انسانها قرار میدهد. به همین دلیل فرعونیان و دیگر طاغوتها تا زمانی مهلت یافتند که حقیقت برایشان روشن شود و زمینه بازگشت داشته باشند.اما هنگامی که انسان آگاهانه راه عناد را انتخاب کند، همان فرصتها به عاملی برای افزایش مسئولیت و در نهایت سقوط او تبدیل میشود. بنابراین طولانی شدن عمر قدرتهای باطل نباید موجب تردید در تحقق وعدههای الهی شود.
صبر، سلاح مؤمنان در میدان توطئهپس از بیان سنت نصرت الهی، خداوند خطاب به پیامبر اکرم(ص) میفرماید که «فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ» پس صبر کن که وعده خدا حق است.این فرمان نشان میدهد که حتی پیامبر الهی نیز در مسیر دعوت با فشارها، دشمنیها و توطئههای سنگین روبهرو بوده است. علامه طباطبایی صبر را در اینجا به معنای استقامت در راه حق، تحمل سختیها و از دست ندادن امید به آینده میداند.در واقع، خداوند ابتدا از پیروزی قطعی حق سخن میگوید و سپس دستور صبر میدهد تا روشن شود که رسیدن به این پیروزی نیازمند پایداری است. جبهه حق نباید با دیدن قدرت ظاهری دشمن یا شدت فشارها دچار ناامیدی شود زیرا تحقق وعده الهی زمانبندی حکیمانه خود را دارد.پناه بردن به خدا در برابر تکبر دشمناندر ادامه آیات، خداوند پیامبر(ص) را به استغفار و تسبیح الهی فرا میخواند و سپس ریشه اصلی مخالفت دشمنان را معرفی میکند «إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ».بسیاری از دشمنیها با حق از جهل صرف سرچشمه نمیگیرد، بلکه ریشه در تکبر و خودبرتربینی دارد. مستکبران نمیخواهند در برابر حقیقت سر فرود آورند از این رو با وجود روشن بودن دلایل، به جدال و مخالفت ادامه میدهند.
در برابر چنین دشمنی، خداوند به پیامبر(ص) دستور میدهد که «فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ» به خدا پناه ببر. این دستور نشان میدهد که مهمترین تکیهگاه جبهه حق در مقابله با توطئهها و فتنههای دشمن، اتکا به قدرت الهی است، نه صرفاً امکانات مادی.عظمت قدرت خدا و کوچکی دشمنانآیات پایانی این بخش با یادآوری عظمت آفرینش آسمانها و زمین پایان مییابد «لَخَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ». خداوندی که چنین جهان عظیمی را آفریده به آسانی میتواند حق را یاری و باطل را نابود کند.پیام نهایی آیات این است که هرچند دشمنان با تکبر و گمراهی در برابر حق صفآرایی میکنند و گاه فرصتی طولانی برای فعالیت مییابند، اما تلاش آنان سرانجامی جز شکست ندارد. در مقابل، جبهه حق با صبر، توکل، استغفار و پناه بردن به خدا، در مسیر نصرت قطعی الهی حرکت میکند نصرتی که هم در دنیا و هم در آخرت تحقق خواهد یافت.تلاوت این آیات را که در صفحه ۴۷۳ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.
